Wat is een psychose?

Kenmerken van een jongere die een psychose doormaakt zijn:

·          Verward, vreemd en onsamenhangend gedrag

Voor een ander is het vaak onbegrijpelijk wat deze jongere doet en waarom.

·          Verstoorde waarneming

De jongere heeft last van hallucinatie: hij of zij hoort, ziet, voelt, proeft of ruikt dingen die anderen niet waarnemen.

·          Denkstoornissen

De jongere heeft last van wanen: hij of zij is overtuigd van zaken die niet met de werkelijkheid overeenkomen. Wanen kunnen zowel beangstigend zijn (bv. “iedereen is tegen mij, het is een complot”) als prettig (bv. denken dat je beroemd bent).    

·          Een verstoord dag en nachtritme

De jongere rust vaak overdag en is ‘s nachts wakker.

De jongere kan het gevoel hebben dat de wereld waarin hij leeft niet echt is (het is alsof hij of zij naar een film kijkt). Ouders verliezen de grip op hun kind, school wordt moeilijk en er ontstaat angst en onmacht aan beide kanten. Gevaarlijke situaties kunnen gemakkelijk ontstaan. Bij een acute eerste psychose is vaak een snelle tijdelijke uithuisplaatsing nodig.

Waar komt het vandaan?

Meestal wordt een psychose veroorzaakt door een combinatie van verschillende factoren. Erfelijke aanleg speelt vaak een belangrijke rol. Stress en/of drugsgebruik kan een psychose uitlokken of versterken. Een psychose is meestal een gevolg van een andere ziekte, zoals schizofrenie of borderline (zie het linkermenu).

Hoe vaak komt het voor?

Er zijn geen landelijke gegevens bekend over hoe vaak een psychose voorkomt. Wel zijn er cijfers over bijvoorbeeld schizofrenie. In de leeftijd van 15 tot 19 jaar heeft 0,5% van de jongens en 0,1% van de meisjes schizofrenie.

Wat doet Karakter?

Karakter heeft speciaal voor jongeren die een psychose doormaken of hebben doorgemaakt en hun ouder(s) of verzorger(s) een zorgprogramma ontwikkeld. Dit programma geeft aan op welke wijze Karakter invulling geeft aan diagnostiek en behandeling.

Wat is een psychose?

De algemene opvatting is dat psychosen worden veroorzaakt door een ingewikkeld samenspel van biologische, psychologische en sociale factoren. Erfelijke aanleg speelt een belangrijke rol bij het krijgen van psychosen. Bij jongeren met aanleg voor een psychose kan stress en drugsgebruik de stoornis uitlokken of versterken. Een psychose is geen afzonderlijk ziektebeeld. Het is een toestandsbeeld dat gekenmerkt wordt door de volgende symptomen:

·          Verward, vreemd, onsamenhangend, voor de ander onbegrijpelijk gedrag

·          Verstoorde waarneming

        De waarneming kan in meer of mindere mate gekenmerkt worden door hallucinaties, waarbij de jongere dingen waarneemt (horen, zien, voelen, proeven, ruiken) die anderen niet waarnemen.

·          Denkstoornissen

           Het meest in het oogspringende kenmerk hiervan is dat de jongere last krijgt van wanen. Dit zijn oncorrigeerbare overtuigingen die niet met de werkelijkheid overeenkomen. Wanen kunnen zowel beangstigend (bv. een complottheorie) als prettig zijn (bv. denken dat je beroemd bent).

·          Een verstoord dag- nachtritme.

Bovengenoemde kenmerken leiden tot wederzijdse vervreemding tussen de jongere met een psychose en zijn (nabije) omgeving. Dit kan bij de jongere het gevoel oproepen dat de wereld waarin hij leeft niet echt is (het is alsof hij/zij naar een film kijkt). Veel ouders worstelen met vragen als: “Wat is er met mijn kind aan de hand?” of “Hoe kan ik mijn kind helpen?”. Vanuit Karakter gaan wij samen met ouders en hun kind met deze vragen aan de slag.

Welke stappen?

Voor het Zorgprogramma Psychose worden de volgende stappen doorlopen:

1. Aanmelding en intake

Doorgaans geschiedt een aanmelding bij Karakter door de huisarts, een crisisdienst of soms vanuit Bureau Jeugdzorg. Bij deze aanmelding is vaak sprake van een ernstig toestandsbeeld en een crisisachtige situatie. De ernst van de verwardheid in samenhang met het gevaarscriterium en de nog aanwezige draagkracht van ouders is bepalend of er sprake kan zijn van behandeling vanuit huis of dat opname onvermijdelijk is.

2. Diagnostiek

Om helder te krijgen wat er met de jongere aan de hand is, wordt aansluitend op de intake of zo snel mogelijk na opname een start gemaakt met een aantal onderzoeken: de diagnostiek. Deze diagnostiek bestaat uit voor iedereen uit de volgende onderzoeken:

·          Een Heteroanamnese en een Familieanamnese
Bij deze onderzoeken wordt met ouders een verzameling gestructureerde vragenlijsten doorgenomen.

·          Een psychiatrisch onderzoek (inclusief een lichamelijke screening)

·          Een drugsscreening.

·          Gezinsdiagnostisch onderzoek (de psychiater bepaalt of dit nodig is)

Na deze onderzoeken ontstaat van de meeste jongeren een helder beeld: de diagnose (meestal tijdelijk van aard).

Het is mogelijk dat aanvullend onderzoek nodig is.

3. Behandelplan

Met de uitkomsten van de diagnostiek stelt een kinder- en jeugdpsychiater een behandelplan op met daarin de volgende informatie:

·          De diagnose: wat is er aan de hand.

Daar een psychose geen afzonderlijk ziektebeeld is en de meeste jongeren die bij Karakter terechtkomen een eerste psychose doormaken is het meestal nog niet duidelijk door welke aandoening de psychose wordt veroorzaakt. Vanuit de DSM-IV, een officiële indeling van psychiatrische aandoeningen, krijgen de meeste jongeren bij de start van behandeling de classificatie ‘Psychotische stoornis Niet Anderszins Omschreven’.

·          Een sterkte-zwakte analyse:

“Wat zijn de sterke en minder sterke kanten van de jongere”, en “Wat zijn de sterke en minder sterke kanten van de sociale omgeving (zoals gezin en school) van de jongere”. De impact van een psychose is voor veel ouders, het gezin en de school groot. Wederzijdse bevreemding, angst en onmacht ontstaan vanzelfsprekend. De jongere verliest de greep op zijn/haar omgeving en op zichzelf. Ouders verliezen de greep op hun kind.

·          De behandeldoelen:

Wat willen wij samen met ouders en de jongere bereiken en op welke termijn denken wij dit te doen.

4. Adviesgesprek en behandelovereenkomst

Als het behandelplan klaar is, nodigen wij ouders en (indien mogelijk) de jongere uit voor een adviesgesprek. In dit gesprek bespreken wij het behandelplan. Wij leggen uit wat deze bevindingen betekenen voor alle betrokkenen en wij komen met behandelvoorstellen. Als ouders akkoord gaan met deze voorstellen sluiten wij een behandelovereenkomst. Na ondertekening van deze overeenkomst gaan wij over naar de volgende stap van het zorgprogramma.

5. Behandeling en begeleiding

Meestal doorlopen wij de volgende elementen:

·          Behandeling van de psychose met medicijnen.

·          Het geven van psycho-educatie aan ouders. Deze psycho-educatie bestaat uit advies en uitleg. Wij leggen de uitkomsten van de onderzoeken en het behandelplan uit. Wij geven mogelijke toekomstige ontwikkelingen aan en schetsen de gevolgen voor het denken en handelen van de jongere die worden veroorzaakt door de psychose. Wij geven richtlijnen voor een ‘gezonde’ leefwijze en adviezen voor de aanpak en de opvoeding van de jongere. Vanaf het moment dat de jongere zelf goed aanspreekbaar is en zich weer kan richten op het hier en nu, beginnen wij ook met het geven van psycho-educatie aan de jongere.

·          Langer durende ondersteunende en structurerende behandeling van de ouders.

·          Revalidatieprogramma

·          Voor de behandeling van eventuele restverschijnselen die zijn veroorzaakt door de psychose wordt bij een aantal jongeren begonnen met cognitieve gedragstherapie.

·          Laatste stap: Laagfrequente nazorg voor de jongere, de ouders en het gezin.