Wat is angst?

Iemand die angstig is, heeft vaak een of meer van de volgende kenmerken:

·          Lichamelijke reacties

Zoals versnelde hartslag, transpireren, ademhalingsproblemen.

·          Gedragskenmerken

Zoals terugtrekken, stil, meegaand en vermijden, maar ook een geïrriteerde stemming, piekeren en concentratieproblemen.

·          Ernstig tekort aan zelfwaardering

Zeer angstige kinderen zoeken vaak steun bij anderen of trekken zich terug. Dat zorgt er vaak voor dat opvoeders (ouders en leerkrachten) tegelijkertijd beschermend en geïrriteerd zijn. Kinderen worden daardoor vaak nog angstiger.

Als angst het leven van het kind gaat beheersen, bestaat de kans op het ontwikkelen van een angststoornis. Er zijn vele vormen van angststoornissen, zoals een paniekstoornis, een separatiestoornis, een fobie of een posttraumatische stress stoornis (PTSS). Het komt regelmatig voor dat een kind naast een angststoornis een tweede psychiatrische stoornis of probleem heeft, bijvoorbeeld een depressie.

Waar komt het vandaan?

Ieder kind is wel eens angstig. Angst wordt pas een psychiatrisch probleem wanneer het een kind niet lukt om de angst de baas te worden. Als het kind angstig blijft terwijl de aanleiding daarvoor er niet (meer) is, kan deze angst het ‘normale’ leven gaan belemmeren. Een onveilige en/of overbeschermende opvoedingssituatie is vaak een belangrijke factor bij het ontstaan en blijven bestaan van angststoornissen. De oorzaak kan ook in een traumatische ervaring liggen.

Hoe vaak komt het voor?

Een angststoornis is één van de meest voorkomende psychische ziektebeelden bij kinderen en jeugdigen. Volgens onderzoekers varieert het percentage tussen 2% en 6%. Een angststoornis komt vaker voor bij meisjes dan bij jongens. Hulpverleners onderkennen de stoornis vaak pas laat en de betekenis voor het dagelijks leven van het kind en zijn omgeving wordt vaak onderschat.

Wat doet Karakter?

Karakter heeft speciaal voor kinderen en jeugdigen met een angst en hun ouder(s) of verzorger(s) een zorgprogramma ontwikkeld. Dit programma geeft aan op welke wijze Karakter bij dit ziektebeeld invulling geeft aan diagnostiek en behandeling.

Welke stappen?

Voor het Zorgprogramma Angststoornis worden de volgende stappen doorlopen:

1. Aanmelding en intake

Meestal meldt Bureau Jeugdzorg of een (huis)arts een kind aan bij Karakter. Na deze aanmelding vindt er met de ouders en (indien mogelijk) het kind een intakegesprek plaats op een van de locaties van Karakter.

2. Diagnostiek

Om helder te krijgen wat er met het kind aan de hand is, wordt aansluitend op de intake een start gemaakt met een aantal onderzoeken: de diagnostiek. Deze diagnostiek bestaat uit (een aantal van) de volgende onderzoeken:

·              Een ontwikkelingsanamnese

           Bij dit onderzoek nemen we met ouders een verzameling gestructureerde vragenlijsten door.

·              Een kinderpsychiatrisch onderzoek

·              Een persoonlijkheidsonderzoek

·              Een analyse van de schoolinformatie (leerprestaties en het gedrag)

Na deze onderzoeken ontstaat van de meeste kinderen een helder beeld: de diagnose.

Het is mogelijk dat aanvullend onderzoek nodig is.

3. Behandelplan

Met de uitkomsten van de diagnostiek stelt een kinder- en jeugdpsychiater een behandelplan op met daarin de volgende informatie:

·          De diagnose: wat is er aan de hand:

De DSM-IV, een officiële indeling van psychiatrische aandoeningen, onderscheidt vele vormen van angststoornissen, die soms leeftijdafhankelijk zijn, zoals separatiestoornis, specifieke fobie, paniekstoornis, sociale fobie en de obsessief compulsieve stoornis.

Angststoornissen die bij elke leeftijd kunnen optreden zijn Posttraumatische Stress Stoornis (PTSS), acute stressstoornis en angststoornis NAO (niet anders omschreven).

Het komt regelmatig voor dat een kind naast een van bovenstaande angststoornissen een tweede psychiatrische stoornis of probleem heeft zoals een stemmingsstoornis of een van de andere angststoornissen.

·          Een sterkte-zwakte analyse:

“Wat zijn de sterke en minder sterke kanten van het kind”, en “Wat zijn de sterke en minder sterke kanten van de sociale omgeving (zoals gezin en school) van het kind”.

Een onveilige of overbeschermende opvoedingssituatie kan een belangrijke factor zijn bij het ontstaan en het onderhouden van angststoornissen. Zeer angstige kinderen roepen bij opvoeders vaak tegelijkertijd overbescherming en irritatie op. Er ontstaat op die manier gemakkelijk een negatieve spiraal van wederzijdse onzekerheid.

·          De behandeldoelen:

Wat willen wij samen met ouders en hun kind bereiken en op welke termijn denken wij dit te doen. Een angststoornis is één van de meest voorkomende psychische stoornissen bij kinderen. In de praktijk wordt een angststoornis door de huisarts vaak laat onderkend en wordt de betekenis van de stoornis voor het dagelijks leven van het kind en zijn of haar omgeving vaak onderschat.

4. Adviesgesprek en behandelovereenkomst

Als het behandelplan klaar is, nodigen wij ouders en (indien mogelijk) het kind uit voor een adviesgesprek. In dit gesprek bespreken wij het behandelplan. Wij leggen uit wat deze bevindingen betekenen voor alle betrokkenen en wij komen met behandelvoorstellen. Als ouders akkoord gaan met deze voorstellen sluiten wij een behandelovereenkomst. Na ondertekening van deze overeenkomst gaan wij over naar de volgende stap van het zorgprogramma.

5. Behandeling en begeleiding

Het basisprogramma:

Het geven van psycho-educatie aan ouders en hun kind. Deze psycho-educatie bestaat uit advies en uitleg.

·             Uitleg aan ouders en hun kind over de uitkomsten van de diagnostiek, waaronder de sterkte-zwakte analyse en uitleg over de betekenis van een angststoornis voor het denken en handelen van het kind.

·             Het geven van adviezen voor de aanpak en opvoeding van het kind thuis en op school

·             Het kortdurend ondersteunen en begeleiden van ouders als opvoeder (en soms ook de leerkracht) bij de nieuw aangeleerde benadering van het kind.

Het basisprogramma: Overig

Voor veel kinderen wordt naast de psycho-educatie, medicatietherapie en/of een vorm van cognitieve gedragstherapie toegevoegd. Bij een ernstige angststoornis kan behandeling met medicijnen noodzakelijk zijn om de hiervoor genoemde behandelvormen te ondersteunen.

Aanvullende behandeling

Bij (ernstige) problemen in de thuissituatie en/of een angststoornis met een tweede (ernstige) psychiatrische problematiek kan samen met ouders besloten worden tot:

·              Uitbreiding van therapie, bijvoorbeeld gezinstherapie

·              Langdurige en/of intensieve ouderbegeleiding of gezinsbehandeling

·              Klinische behandeling van het kind in deeltijdbehandeling. Bij een angststoornis zal niet snel worden overgegaan tot een opname. Slechts als sprake is van ernstige bijkomende problematiek kan opname nuttig blijken. Het gaat hierbij altijd om een kortdurende opname.