Wat is een depressieve stoornis?

Het gedrag van een kind of jongere met een depressie is afhankelijk van de oorzaak en de leeftijd. Veel kinderen hebben lichamelijke klachten, zijn prikkelbaar, vermoeid en weinig actief of juist overactief.

De ernst van een depressie is verschillend:

·          Lichte/matige depressies

Hierbij kan het kind heel somber zijn en zich terugtrekken, maar er is nog wel contact mogelijk. Het kind gaat nog wel (soms met moeite) naar school.

·          Matige/ernstige depressies

De depressie geeft veel beperkingen in het dagelijkse leven. Het kind zit bijvoorbeeld de hele dag alleen op zijn kamer, slaapt veel en gaat niet naar school.

·          Zeer ernstige depressies

Het kind is zeer somber en er kunnen gedachten over, of pogingen tot zelfmoord zijn. Ook kunnen er psychotische kenmerken zijn, waarbij het kind dingen waarneemt die er voor anderen niet zijn, bijvoorbeeld het horen van ‘stemmen’.

 

Depressies vallen onder de hoofdgroep stemmingsstoornissen. Psychiaters gebruiken voor kinderen en jongeren met een depressie de volgende indeling:

1.        De depressieve stoornis

Deze wordt gekenmerkt door de aanwezigheid van één of meerdere depressieve periodes.

2.        De dysthyme stoornis

Deze stoornis verschilt van de depressieve stoornis doordat de sombere stemming minder heftig is, maar het veel langer duurt.

3.        De bipolaire stoornis

Deze wordt gekenmerkt door de afwisseling tussen sombere periodes en periodes waarin het kind heel druk en vrolijk is en alles denkt (aan) te kunnen.

 

Ongeveer 90% van alle kinderen met een depressieve stoornis heeft een tweede psychiatrische aandoening of probleem. Bijvoorbeeld eetproblemen, een verslaving of een gedragsstoornis (stoornis met kenmerken zoals veel conflicten hebben, zich niet aan regels houden, agressie).

Waar komt het vandaan?

Ieder kind is wel eens somber, trekt zich wel eens terug, slaapt of eet slecht of is vermoeid. Het wordt een depressieve stoornis als het langere tijd (weken of maanden) blijft aanhouden. De oorzaken van een depressie zijn lastig aan te geven omdat deze zeer verschillend zijn.

Hoe vaak komt het voor?

Een depressieve stoornis komt ongeveer bij 1% van de kinderen tot 13 jaar voor, evenveel bij jongens als bij meisjes. Bij pubers is dat ongeveer 4%. In de pubertijd komt depressie tweemaal zoveel bij meisjes als bij jongens voor.

Wat doet Karakter?

Karakter heeft speciaal voor kinderen en jeugdigen met een depressieve stoornis en hun ouder(s) of verzorger(s) een zorgprogramma ontwikkeld. Dit programma geeft aan op welke wijze Karakter bij dit ziektebeeld invulling geeft aan diagnostiek en behandeling.

 

Welke stappen?

Voor het Zorgprogramma Depressieve stoornis worden de volgende stappen doorlopen:

1. Aanmelding en intake

Meestal meldt Bureau Jeugdzorg of een (huis)arts een kind aan bij Karakter. Na deze aanmelding vindt er met de ouders en (indien mogelijk) het kind een intakegesprek plaats op een van de locaties van Karakter.

2. Diagnostiek

Om helder te krijgen wat er met het kind aan de hand is, wordt aansluitend op de intake een start gemaakt met een aantal onderzoeken: de diagnostiek. In ieder geval vindt er een ontwikkelingsanamnese plaats, waarin een aantal vragenlijsten met ouders worden doorgenomen. Na deze onderzoeken ontstaat bij de meeste kinderen een helder beeld: de diagnose. Het is mogelijk dat aanvullend onderzoek nodig is.

3. Behandelplan

Met de uitkomsten van de diagnostiek stelt een kinder- en jeugdpsychiater een behandelplan op met daarin de volgende informatie:

·          De diagnose: wat is er aan de hand.

In de DSM-IV, een officiële indeling van psychiatrische aandoeningen, valt de depressieve stoornis onder de hoofdgroep Stemmingsstoornissen. De depressieve stoornis wordt gekenmerkt door de aanwezigheid van één of meerdere depressieve periodes. De hoofdgroep stemmingsstoornissen omvat verder de Bipolaire en de Dysthyme stoornissen. De bipolaire stoornis wordt gekenmerkt doordat depressieve periodes worden afgewisseld met manische periodes. De dysthyme stoornis onderscheidt zich van de depressieve stoornis doordat de stemmingsstoornis minder intens is maar dat de duur ervan veel langer is.

Ongeveer 90% van alle kinderen met een depressieve stoornis heeft een tweede psychiatrische aandoening of probleem, zoals een angststoornis, een gedragsstoornis, ADHD, een eetstoornis of een verslaving. Een belangrijke vraag daarbij is welke aandoening voorop staat en welke eerst behandeld zal moeten worden.

·          Een sterkte-zwakte analyse:

“Wat zijn de sterke en minder sterke kanten van het kind”, en “Wat zijn de sterke en minder sterke kanten van de sociale omgeving (zoals gezin en school) van het kind”.

Een onveilige opvoedingssituatie (zoals hechtingsproblematiek en relationele spanningen) en traumatische ervaringen kunnen belangrijke factoren zijn bij het ontstaan en het onderhouden van de depressieve stoornis.

·          De behandeldoelen:

Wat willen wij samen met ouders en hun kind bereiken en op welke termijn denken wij dit te doen. De meest recente verklaringen voor het ontstaan van een depressieve stoornis bij kinderen gaan uit van een combinatie van factoren. Enerzijds door een tekort of teveel van bepaalde stofjes (of de activiteit daarvan) in de hersenen en een (erfelijke) kwetsbaarheid en anderzijds door het meemaken van gebeurtenissen die als negatief en overbelastend worden ervaren.

4. Adviesgesprek en behandelovereenkomst

Als het behandelplan klaar is, nodigen wij ouders en (indien mogelijk) het kind uit voor een adviesgesprek. In dit gesprek bespreken wij het behandelplan. Wij leggen uit wat deze bevindingen betekenen voor alle betrokkenen en wij komen met behandelvoorstellen. Als ouders akkoord gaan met deze voorstellen sluiten wij een behandelovereenkomst. Na ondertekening van deze overeenkomst gaan wij over naar de volgende stap van het zorgprogramma.

5. Behandeling en begeleiding

De vormgeving van de behandeling wordt in belangrijke mate bepaald door de ernst van de stoornis.

·          Bij zeer ernstige depressies, waarbij sprake is van suïcidaliteit en/of psychotische kenmerken, kan een opname noodzakelijk en zelfs onvermijdelijk zijn. Het kan nodig zijn dat er een opname plaatsvindt in een gesloten setting.

·          Bij matige/ernstige depressies kan een dagopname nodig zijn.

·          Bij lichte/matige depressies kan veelal worden volstaan met behandeling vanuit huis.

Het uitgangspunt bij opname is om deze niet langer te laten duren dan strikt noodzakelijk.

Het bepalen van de mate van depressie is soms lastig. Er kan tijdens een behandeling dan ook van strategie worden veranderd.