Op 3 april jongstleden ontving Coco Jilesen uit handen van opleider Suzanne Bouwman haar aantekening kinder- en jeugdpsychiatrie. In het kader hiervan deed zij literatuuronderzoek naar schermgebruik onder kinderen met psychiatrische problematiek. Zij bracht haar verhaal tot leven door theoretische kennis af te wisselen met drie voorbeelden van patiënten uit de dagelijkse praktijk. Tevens deed zij aanbevelingen voor interventies. Een en ander maakt deel uit van Movementss;een groot leefstijlonderzoek binnen Karakter.
Jilesen is werkzaam als kinder- en jeugdpsychiater bij Karakter.
Jilesen (r) ontvangt haar getuigschrift uit handen van opleider Suzanne Bouwman.
Steeds vaker zien we leefstijlproblematiek onder kinderen in Nederland. Denk aan een ongezond eetpatroon, slaapproblemen, ongezond gebruik van beeldschermen en te weinig beweging. Helaas zien we dat een ongezonde leefstijl nog vaker voorkomt bij kinderen met psychiatrische problematiek, namelijk bij driekwart van de kinderen en jongeren. Er zijn vrij duidelijke richtlijnen zijn over beweging en voeding, en er zijn programma’s ter verbetering van de slaap. Helaas ontbreken deze richtlijnen waar het gaat over schermgebruik.
Schermgebruik en psychische kwetsbaarheid
In de literatuur worden nauwelijks concrete adviezen aangedragen voor professionals over hoe gezinnen te adviseren en begeleiden in beeldschermgebruik. Wel zijn er per leeftijdsgroep richtlijnen over het aantal uren schermgebruik. Maar deze algemene adviezen zijn ontoereikend wanneer kinderen al een psychische kwetsbaarheid hebben. Het is belangrijk om aandacht te hebben voor de ‘schermcultuur’ in een gezin en in hoeverre dit intervenieert met de psychiatrische problematiek. Kinderen met een psychiatrische kwetsbaarheid zijn namelijk ook kwetsbaarder voor de negatieve gevolgen van beelschermgebruik(6). Denk aan gevolgen zoals een verstoorde slaap, slechtere conditie, overgewicht, myopie* en/of allerlei klachten aan het bewegingsapparaat (zoals schouder-, rug- en nekklachten). Naast de somatische gevolgen, zijn er ook associaties tussen ongezond beeldschermgebruik en psychische gezondheidsrisico’s zoals gedragsproblemen, angst, hyperactiviteit, depressieve symptomen, aandachtsproblemen en een lager zelfbeeld.
Het behoort tot een van de taken van de professionals binnen de kinder- en jeugdpsychiatrie om het beeldschermgebruik van patiënten in kaart te brengen en zo nodig te interveniëren om te zorgen voor een gezonde balans waarbij kinderen kunnen profiteren van beeldschermgebruik zonder dat dit schadelijke gevolgen heeft voor hun ontwikkeling.(6,28)
Praktische handvatten
Jilesen doet de aanbeveling om leefstijlinterventies te integreren in het behandelplan, waarbij een systemische aanpak cruciaal is. Ze gaf praktische handvatten die direct in de spreekkamer toepasbaar zijn om gezinnen op weg te helpen naar gezond omgaan met schermen. Voorbeelden zijn telefoonvrije zones in huis of vaste telefoonvrije momenten inbouwen, afspraken over mobieltjes op de slaapkamer of wel of geen schermen tijdens het avondeten. Maar ook zoeken naar gezamenlijke plezierige activiteiten (zonder schermen) voor het hele gezin of soms juist samen gamen waren suggesties die door Jilesen werden genoemd. De kernboodschap was dat gezinnen zich meer bewust moeten worden van het gebruik van schermen en de risico’s die hiermee gepaard kunnen gaan. Ook is het van groot belang dat het hele gezin achter de interventies kan staan.
Movementss; onderzoek
Naast praktische handvatten die de behandelaar kan meegeven aan gezinnen bestaat de mogelijkheid om gezinnen die bij Karakter een intake hebben gehad aan te melden voor het Movementss; onderzoek, waar door experts binnen Karakter aan de slag wordt gegaan met leefstijlinterventies.
Zie ook>> Movementss;
*Myopie: oogafwijking veroorzaakt doordat een kind veel naar een punt dichtbij kijkt zoals een smartphone.
Bronnen:
5 Brule J, Deurloo J, Paw CA, e.a. Factsheet beeldschermgebruik van dichtbij: gevolgen voor de gezondheid in het digitale tijdperk. 2018.
6 Muskens J, Staal W. Hoofdstuk 8 Kinderen. Leefstijlpsychiatrie: Bohn Stafleu van Loghum; 2022.
18 Curtin C, Jojic M, Bandini LG. Obesity in children with autism spectrum disorders. Harvard review of psychiatry 2014; 22: 93.
24 Van Leeuwen L, Goossens F. Problematisch gamen: aanbevelingen voor preventie. Utrecht: Trimbos-instituut; 2016.
28 Straker L, Zabatiero J, Danby S, e.a. Conflicting guidelines on young children's screen time and use of digital technology create policy and practice dilemmas. The Journal of pediatrics 2018; 202: 300-3.