Herman Atsma, teamleider Kind & Jeugd bij Mental Health Caribbean op Bonaire, bracht een driedaags werkbezoek aan Karakter. Wat betekent de samenwerking voor MHC en wat kunnen wij in Nederland opsteken?
Foto: Herman Atsma (links), teamleider MHC Kind & Jeugd en Bernhard Nusselder, kinder- en jeugdpsychiater Karakter
Welke grote verschillen ervaar jij tussen Bonaire en Nederland?
‘Op zo’n klein eiland met beperkte mogelijkheden kijkt iedereen meer vanuit wat mogelijk is. Waar in Nederland heel gestructureerd gewerkt wordt, is dat op Bonaire minder. Als het op de ene manier niet kan, dan kijken we naar wat er wel kan. Bovendien is er één budget en kunnen we zelf bepalen hoe we dat besteden. Dat alles tezamen geeft slagkracht. Als we iets nieuws willen, willen innoveren, en we onderbouwen dat goed, dan wordt er eigenlijk nooit gezegd dat het niet kan.’
Mental Health Caribbean op Bonaire bestaat sinds 2017 en biedt tweedelijns ggz voor zowel volwassenen als kind en jeugd. Voor continuïteit van zorg, kennisontwikkeling en scholing werkt MHC Kind & Jeugd structureel samen met Karakter en Levvel in Nederland. Om en om gaat er een kinder- en jeugdpsychiater uit de zogenaamde jumelage-pool naar Bonaire als aanvulling op de vaste psychiater.
‘Op Bonaire vind je elkaar makkelijk. Als de nood hoog is, wordt er altijd direct een oplossing gezocht. Ik ken iedere ketenpartner, ik weet iedereen te vinden en iedereen heeft mijn telefoonnummer. Bovendien zit elke eilander op Facebook. Zelfs in mijn werk gebruik ik dat soms om dingen voor elkaar te krijgen, omdat ik weet dat ik er direct reactie op krijg. Bijvoorbeeld in de armoedebestrijding, als er iets nodig is voor een gezin. Ook al noemen we natuurlijk nooit namen, mensen weten dan dat het gezin waarschijnlijk bij ons in behandeling is. Maar niemand heeft daar een probleem mee. Als mijn ambulante medewerker met de auto voorrijdt bij een gezin, dan weten de mensen ook dat het kind in behandeling is. Dit soort zaken zijn op een klein eiland sneller bekend.’
‘In Nederland is het al moeilijk om op iedere plek de juiste persoon te krijgen, dat is bij ons nog moeilijker. Naast opleiding en ervaring zijn een aantal andere competenties erg belangrijk, met name cultuursensitiviteit en doorzettingsvermogen. De diversiteit op het eiland is heel groot. Niet alleen Caribisch, ook Nederlands, Amerikaans, Engels, Zuid-Amerikaans, daar moet je allemaal in-blenden. Alles wat wij ontwikkelen moet voor iedereen kunnen zijn.’
Waarom ben je op werkbezoek in Nederland?
‘Het is belangrijk dat we ons doorontwikkelen. In de afgelopen zes jaar hebben we op Bonaire een basis neergezet als tweedelijns kinder- en jeugdpsychiatrie. We hebben een flink aantal ketenpartners, waaronder een expertisecentrum voor het onderwijs, en we bouwen momenteel aan een preventief onderdeel. Omdat we nog jong zijn en veel kinderen nooit of minimaal behandeld zijn, hebben we een enorme aanwas en zien we ook hele zware problematiek. Er is op Bonaire nooit preventie geweest, er was geen maatschappelijk werk en het consultatiebureau houdt zich met name bezig met de lichamelijke ontwikkeling. Dat verandert nu. Bonaire gaat veranderingen versneld invoeren. Dat kan alleen maar door te matchen met ontwikkelingen zoals in Nederland. Wat niet werkt, kunnen wij overslaan. Daarom ben ik hier om mensen te spreken, zowel op de werkvloer als beleidsmakers, en ideeën op te doen. Dan hoeven wij niet het wiel overal zelf uit te vinden.’
‘Ik zou heel graag willen werken met mensen met ervaringskennis, daar moet dan wel een scholingsprogramma achter zitten. Tijdens een werkbezoek kan ik zien hoe dit werkt in de praktijk, zoals de preventieve projecten met vrijwilligers en ervaringsdeskundigen die Levvel heeft opgezet. Bij Karakter ben ik geïnteresseerd in hoe jullie ambulante teams zoals BinK, IPG, IHT en FACT vanuit de derdelijn aansluiten bij de tweedelijn.’
‘Ik ben al een aantal dingen tegengekomen waarvan ik denk, hoe kunnen we dat over het hoofd gezien hebben? Zo hoorde ik bijvoorbeeld dat er bij BinK altijd drie doelen gesteld worden: twee met betrekking tot het kind en één met betrekking tot de leerkracht of het team. Dat laatste doen wij niet, terwijl dat zo belangrijk is want bij de leerkrachten zit natuurlijk ook een deel van de verandering. Een ander mooi voorbeeld is het FACT-team dat met disciplines vanuit meerdere organisaties en velden werkt. Daardoor haal je veel meer kennis en kunde in huis, waardoor je betere begeleiding en behandeling kan bieden voor het kind en het systeem.’
Wat is jouw kijk op de samenwerking met Nederland?
‘De samenwerking met Karakter en Levvel brengt veel dynamiek. We hebben steeds vijf weken een andere psychiater uit de jumelage-pool in Nederland, die elkaar afwisselen en nieuwe kennis en inzichten meebrengen. Dat zorgt voor continue vernieuwing. Anderen vragen vaak: hoe kan dat in balans zijn? Maar de vaste medewerkers kennen de jumelage-psychiaters inmiddels goed, dat is al een soort vastigheid geworden.’
‘Een toekomstgedachte is om stagiaires uit te wisselen, door bijvoorbeeld GZ-psychologen in opleiding stage te laten lopen op Bonaire en vice versa. Nu doen we dat nog alleen voor de KJP-opleiding. Mensen die bij ons gewerkt hebben zeggen dat ze erg in trek zijn in Nederland. Er staan ineens veel meer deuren open. De ervaring die zij opdoen in zo’n generalistisch veld met zo’n diverse culturele context is blijkbaar erg gewild binnen veel organisaties. Mensen hebben een unieke ervaring opgedaan.’
Foto: Herman Atsma (links), teamleider MHC Kind & Jeugd en Annerieke Horlings, kinder- en jeugdpsychiater Karakter
Het perspectief van twee jumelage-psychiaters: wat kunnen wij leren van Bonaire?
Bernhard Nusselder en Annerieke Horlings van Karakter zijn als jumelage-psychiater met enige regelmaat werkzaam bij MHC op Bonaire.
Annerieke: ‘Waar wij in Nederland met heel veel verschillende instanties te maken hebben, procedures, ingewikkelde constructies die helemaal niet in het belang zijn van de jongere en het gezin, gaat dat op Bonaire beter. Je zit in een kleine community, op een klein eiland, waar je veel mensen kent, waar de lijntjes kort zijn, en je dus ook snel kan schakelen.’
Bernhard: ‘Er zijn daar weinig schotten. Je kan daardoor snel schakelen met de gemeente, de politie, kinderartsen, de volwassenenzorg. Je loopt zo bij elkaar binnen of je belt elkaar even op. Wat je er heel goed kan leren is hoe je met andere organisaties omgaat en dat het heel vaak gaat om persoonlijke contacten. Je ervaart het grote belang van relatiebeheer.’
Annerieke: ‘Wij zijn opgeleid binnen een Nederlands systeem, wat een soort van waarheid is. Door in het buitenland te werken, verruim je je blik. Je gaat vraagtekens stellen bij wat nou eigenlijk cultuurgebonden is en wat nou echt ziekte of stoornis is. Je gaat meer de maatschappelijke context van een probleem zien. Het cultuursensitief denken kun je meenemen naar Nederland. Je wordt je meer bewust van je eigen vooroordelen. En je leert op een andere manier vragen te stellen, waarbij je meer de context – en vooral ook die van subculturen binnen Nederland – betrekt en niet sec de klachten uitvraagt.’
Bernhard: ‘Daarnaast leer je met minder middelen creatief zijn om oplossingen te bedenken. Niet omdat er geen geld is, maar omdat er niet genoeg mensen zijn, niet genoeg kennis is. We geven ook advies wat de volgende stap zou kunnen zijn voor de organisatie. Daarbij moet je kijken wat daar de prioriteiten zijn, waar ze het meeste aan hebben, en waar hun vragen liggen. Je leert op een hele intensieve manier vanuit een ander perspectief nadenken over ontwikkeling. Dat geldt zowel voor patiëntenzorg als voor beleidsontwikkeling.’