Elk jaar sterven er in Nederland meer dan 20.000 mensen door de gevolgen van roken. En het probleem wordt in stand gehouden doordat de tabaksindustrie jongeren al op jonge leeftijd verslaafd maakt. Twee op de drie jongeren die vapen gaan uiteindelijk roken. Wat kunnen zorgverleners gezamenlijk doen? Jet Muskens pleit voor een actieve rol van zorgverleners.

"Als kinder- en jeugdpsychiater vind ik dat wij ook een rol hebben in de preventie van middelen misbruik en verslaving onder jongeren. Kinderen en jongeren met een psychiatrische aandoening zijn kwetsbaar voor het ontwikkelen van middelengebruik en verslaving door onder meer hun impulsiviteit, verminderde zelfcontrole, gezinsproblemen, trauma, gemiste aansluiting bij leeftijdsgenoten, erfelijkheid enz. Tegelijk is er bij de meerderheid van de jongeren met middelengebruik en verslaving sprake van co-morbiditeit met psychische aandoeningen.

Zorgverleners kunnen hun expertise in zetten in het terugdringen van vapen en roken. Zo heb ik meerdere gastlessen gegeven aan leerlingen van middelbare scholen in de regio Nijmegen, ontwikkeld vanuit Vapen #jouwkeuze. Deze voorlichtingslessen maken veel los bij de jongeren. Ook voor mij is het iedere keer spannend om met een groep pubers in gesprek te gaan over de schadelijke effecten van vapen, roken en gevolgen van verslaving.

Tijdens de lessen zijn de jongeren heel open en ik verbaas me vaak over wat ze vertellen:
'Mijn ouders vapen ook, ze willen liever niet dat ik het doe, maar ja, verbieden kunnen ze niet.'
'Alle derde- en vierdeklassers op school vapen. Misschien zou je daar voorlichting moeten geven, want zij zijn allemaal verslaafd.'
'Al mijn vriendinnen vapen dus ik doe ook mee en 1 of 2 vapes per dag zijn toch echt niet zo erg. Ik word er juist rustiger van.'
'Mijn opa is overleden aan longkanker. Ik had gewild dat hij gestopt was met roken.'

Door vapen geen energie meer
Wanneer ik uitleg dat één vape evenveel nicotine bevat als twee pakjes sigaretten, geloven de pubers me allereerst niet. Afbeeldingen van rokerslongen, een gebit met rotte tanden en een vieze huid roepen allerlei reacties op in de klas. Ik laat ook altijd een korte film zien waarin jongeren vertellen dat ze in de problemen zijn gekomen door vapen zoals geen energie meer voor hun hobby, continu moeten liegen tegen ouders, geldproblemen, slaapproblemen, ruzie met vrienden en niet meer naar school willen. Deze jongeren spreken andere jongeren aan om vooral niet te beginnen en anders te stoppen. Dit maakt indruk tijdens de les.

Vervolgens gaan we in op tips om te stoppen. Vertel vrienden dat je stopt, bespreek het met je ouders en mentor op school. De jongeren noemen zelf alternatieven die veel leuker zijn dan vapen; samen naar buiten gaan, voetballen, kickboxen, dansen, hardlopen enz. De eerste- en tweedeklassers roepen aan het einde dat ze echt niet gaan beginnen! Ik hoop dat de pubers dit kunnen volhouden en ik een bijdrage heb kunnen leveren.

De docenten reageren na de gastlessen ook positief en danken mij voor de uitleg. Een conciërge: 'Ik had deze informatie en uitleg tijdens mijn middelbare schooltijd ook gewild, dan was ik misschien nooit begonnen of had ik niet zo’n moeite gehad met stoppen na 15 jaar roken.'

Ondanks verbod weten jongeren er nog aan te komen
Sinds 1 januari mogen vapes met smaakjes niet meer worden verkocht in Nederland. E-sigaretten mogen hoe dan ook niet aan jongeren onder de 18 worden verkocht. Toch weten jongeren nog altijd gemakkelijk aan vapes te komen, waar ze smaakvapes in Duitsland kunnen halen of welke vapes het goedkoopst zijn. Ze kennen de influencers met de grootste rookwolken op social media en zijn onder de indruk van de nieuwe smartvape waarmee je kunt appen, gamen en vapen. Vapes worden hen aan alle kanten aangeboden.

Hoe kunnen we gezamenlijk een bijdrage leveren aan een rookvrije toekomst? Hoe meer zorgverleners zich inzetten in het terugdringen van vapen en andere middelen onder jongeren, hoe beter. Op 20 januari jl. bezocht ik het symposium Vapen #jouwkeuze. Klik op de link en je vindt QR-codes naar websites met initiatieven en informatie die je kunt gebruiken als zorgverlener."