Vaak zijn het periodes die horen bij de ontwikkeling van een jong kind of verminderen de zorgen spontaan als de omstandigheden een beetje veranderen. Slechts bij een heel kleine groep kinderen gaat het om hele forse problemen waarbij ouders zich dan als het ware verlamd gaan voelen in de opvoeding. "Dat zijn de kinderen die bij het Centrum Jonge Kind komen,” vertelt kinder- en jeugdpsychiater Martine van Dongen. “We zien het als onze missie om de ontwikkeling van deze kinderen weer een positieve wending te geven.”

Om welke problemen gaat het?
“Er moet echt sprake zijn van ernstige, vaak meervoudige ontwikkelingsproblemen die het kind ernstig belemmeren in de ontwikkeling. Het gaat dan vaak om een complex samenspel tussen kindfactoren, zoals de genetische make-up van een kind en omgevingsfactoren zoals opgroeien in armoede, een instabiel gezin en ingrijpende gebeurtenissen in het gezin of daaromheen. Denk aan een scheiding of een moeder die langdurig ziek is geweest, zwangerschapscomplicaties en bestaansonzekerheid. We zien hier ook kinderen uit vluchtelingengezinnen waarbij vroegkinderlijke trauma’s een rol spelen en de onzekerheid rond de status van het gezin het kind in ontwikkeling verder in de knel brengt. Er spelen dus altijd meerdere dingen op verschillende vlakken.

De gemiddelde leeftijd van kinderen die we hier zien is 3,5 jaar. Dat klinkt jong, maar soms vind ik het echt jammer dat wij niet juist al eerder zijn betrokken. We zien bij aanmelding namelijk vaak ernstige ontregeling, veel stress en machteloosheid bij ouders, waarbij meerdere hulptrajecten al zijn doorlopen en de zorgen niet voldoende zijn afgenomen. Tegelijk snappen we ook dat het voor ouders best een grote stap kan zijn als hun kind wordt aangemeld bij de kinder- en jeugdpsychiatrie. Maar eerder betrokken zijn kan van grote meerwaarde zijn om een goed beeld te maken van wat er eigenlijk speelt en nodig is en zo verdere opeenstapeling van zorgen voorkomen. We brengen zo tijdig in kaart wat er mogelijk gaande is en geven advies aan de bij het kind betrokken hulpverlening - zoals een medisch kleuterdagverblijf - die er direct mee aan de slag kan."

Wanneer moet je extra alert zijn als jeugd- of onderwijsprofessional?
“Als er veel risicofactoren en weinig beschermende factoren zijn bij een kind dat een zorgelijke ontwikkeling laat zien, is dat een reden om je zorgen te gaan maken. Een zorgelijke ontwikkeling kent vele gezichten. Je ziet bijvoorbeeld een kind dat zich niet goed meer ontwikkelt en achter blijft lopen op leeftijdsgenoten. Of je ziet een kind met extreme gedragsproblemen, gedrag dat veel verder gaat dan ‘gewoon’ stout zijn. Hoe meer mensen uit verschillende omgevingen (ouders, een peuterspeelzaalmedewerker, een oma, huisarts, etc.) zich zorgen maken, hoe groter de kans dat het ernstig is.

Maar bovenal: neem altijd de zorgen van ouders serieus. Dat klinkt als een open deur maar toch vind ik dat een belangrijke pijler. We moeten blijven luisteren. Dialoog blijft belangrijk. En kijk als hulpverlener ook naar de beschermende factoren. Kinderen kunnen veel hebben, zijn veerkrachtig, mits er een stabiele basis is aan het begin van de ontwikkeling: een gezonde zwangerschap, een veilig en warm gezin, voldoende aandacht, tijd en afstemming. We weten dat veerkracht bijdraagt aan mentale gezondheid. Wat dat betreft vind ik het mooi om te noemen dat we samen met de Radboud Universiteit een onderzoek zijn gestart naar de veerkracht van jonge kinderen. We zullen daarbij focussen op de vraag welke positieve factoren bijdragen aan mentale veerkracht en hoe we die zo goed mogelijk kunnen aansporen in onze behandeling.”