“Toen ik 2013 mijn opleiding tot kinder- en jeugdpsychiater deed, viel mij op dat er nog weinig aandacht was voor de lichamelijke gezondheid van kinderen met psychiatrische problemen," vertelt de kinderpsychiater. "Denk aan hoofdpijn, vermoeidheid, concentratieproblemen, een vol hoofd, buikpijn, eetproblemen, incontinentie, moeite met inslapen of heel vroeg wakker worden. Samen met mijn opleider besloot ik een onderzoek te doen naar lichamelijke problemen bij 50 kinderen die bij Karakter in behandeling waren. Daarin zagen we meer kinderen met lichamelijke problemen dan gemiddeld. Vaak hadden die problemen te maken met hun aandoening, zoals overprikkeling bij autisme, (innerlijke) onrust bij ADHD, met angst en spanningsklachten. Ook zag ik veel kinderen die bovengemiddeld vaak achter een beeldscherm zaten. Dit is bij veel kinderen in Nederland zo, maar kinderen met een psychische kwetsbaarheid kunnen hier extra gevoelig voor zijn. Bijvoorbeeld omdat ze moeilijk aansluiting vinden bij andere kinderen, zich terugtrekken van sociale contacten, motorisch minder vaardig zijn of minder interesses hebben. Tegelijkertijd blijkt ook dat sociale vaardigheden en zelfvertrouwen positief kunnen worden beïnvloed door het gebruik van digitale middelen. Kinderen met autisme bijvoorbeeld kunnen ook een online sociaal netwerk opbouwen. Het gaat om het vinden van een goede balans tussen fysieke activiteiten, gebruik van digitale middelen en gezamenlijke bezigheden in het gezin.”

Waarom is leefstijl zo belangrijk?
“We merken dat mentale, lichamelijke en leefstijlfactoren met elkaar samenhangen,” vertelt de kinderpsychiater. “Een kind dat tot laat in de avond aan een beeldscherm zit om te gamen, kan vaak moeilijker in slaap vallen. Te weinig nachtrust leidt weer tot concentratieproblemen en verhoogde prikkelbaarheid overdag. Een kind dat eenzijdig eet, gaat zich minder energiek voelen en zal minder goed functioneren op school en bij andere activiteiten. Het kind kan overgewicht ontwikkelen waardoor het minder lekker in zijn vel zit en minder zin heeft om fysiek actief te zijn. En al die problemen zijn niet alleen nu zorgelijk. Kinderen kunnen zowel op korte als op lange termijn allerlei problemen ontwikkelen zoals ernstig overgewicht of ondergewicht, diabetes, hoge bloeddruk, hartproblemen en slechtziendheid. Ze kunnen ook meer psychische klachten ontwikkelen zoals een laag zelfbeeld, weinig zelfvertrouwen angst- en stemmingsproblemen.”

Waarom een leefstijlprogramma voor kinderen met psychiatrische problemen?
“In de afgelopen jaren is er in Nederland veel meer aandacht gekomen voor voeding en beweging. Denk aan schoolontbijtjes, lessen over gezond eten, gratis sportabonnementen voor gezinnen die financieel krap zitten, etc. We zien echter dat kinderen met psychiatrische aandoeningen vaak niet goed meekomen bij de gewone sportclubs door motorische problemen of weinig aansluiting hebben bij de andere kinderen. Kinderartsen verwijzen kinderen met lichamelijke aandoeningen en een ongezonde leefstijl steeds vaker naar een leefstijlprogramma (bijvoorbeeld voor kinderen met flink overgewicht), maar kinderen met psychiatrische aandoeningen vallen meestal buiten deze programma’s.

De kinder- en jeugdpsychiater wil benadrukken dat het in veel gezinnen gelukkig wel goed gaat met leefstijl en gezondheid. “Maar we zien ook veel ouders die hiermee worstelen. Juist omdat we merken dat psychische problemen en leefstijl nogal eens samenhangen, hebben we het programma Movementss - lekker in je lijf! in het leven geroepen. Het is een onderzoek dat gericht is op bewegen, voeding, slaap en schermgebruik. Het is ontwikkeld met een diëtist, een kinderslaapexpert, een verslavingsexpert en een kinderarts.”

Programma voor het héle gezin
"Met dit leefstijlprogramma willen we ouders die daar behoefte aan hebben, gaan ondersteunen om de leefstijl voor het héle gezin te verbeteren. We verwachten dat we daarmee het gehele functioneren van het kind dat in behandeling is, kunnen verbeteren.
De behandeling bestaat uit een combinatie van uitleg (psycho-educatie) over een gezonde leefstijl, cognitieve gedragstherapie voor het kind en psychomotore therapie voor het kind en gezin. Er komt een gezinsbehandelaar bij het gezin thuis om gezamenlijk te werken aan verbetering van slaap, voeding, bewegen of minder schermgebruik. Het doel is dat het kind zich lekkerder in zijn lijf voelt en minder spanning ervaart.

Momenteel kan er alleen nog in onderzoeksvorm aan de behandeling deelgenomen worden voor kinderen van 5 tot 12 jaar. Op termijn willen we graag het programma als onderdeel van de behandeling bij Karakter aanbieden."

Meer weten? Bekijk Movementss – lekker in je lijf!.

Movementss – lekker in je lijf! is ontwikkeld dankzij subsidie van ZonMW.