Thomas en Fatma blijken selectief mutisme te hebben. Een angststoornis die zich meestal in de vroege kinderjaren ontwikkelt. Selectief mutisme komt bij ongeveer 1 tot 7 op de 1000 kinderen voor. Kinderen en jongeren met selectief mutisme beheersen de taal goed en hebben geen duidelijke spraak- en taalproblemen, maar ze durven niet te praten in bepaalde (sociale) situaties, zoals op school. Door de angst blokkeren ze; hun mond zit dan letterlijk ‘op slot’. In andere omgevingen waarin ze zich comfortabel voelen, zoals thuis, spreken zij wel voluit.

Verschillende oorzaken mogelijk
De meeste kinderen met selectief mutisme die bij Karakter worden gezien zijn rond vier, vijf jaar oud, maar het komt zeker ook voor bij oudere kinderen. Op school loopt het kind vast en komt het onvoldoende toe aan zijn ontwikkelingstaken op sociaal-emotioneel en didactisch gebied. De leerkracht voelt zich vaak handelingsverlegen, ouders voelen zich machteloos.

De oorzaak van selectief mutisme kan divers zijn. Veel kinderen die gezien worden zijn uit zichzelf verlegen en/of angstig. Ouders herkennen dat soms ook wel zelf vanuit hun eigen achtergrond. Soms zijn er meer problemen in een gezin rond angst. Of er is een trauma voorgevallen waardoor het kind niet meer spreekt. Selectief mutisme wordt vaker gezien bij kinderen die opgroeien in een meertalige omgeving waarbij het kind vooral thuis een andere taal spreekt. Maar heel vaak is ook niet duidelijk waar het vandaan komt. Soms komt het ook voor bij andere ontwikkelingsproblematiek, zoals autisme. Wanneer er sprake is van een trauma, andere psychiatrische problematiek, problemen in het gezin, dan zal dat altijd worden meegenomen in het behandelplan.

Gezinshandelaar Lisanne Wildekamp: “Het is niet altijd makkelijk om selectief mutisme te herkennen. Want wanneer spreek je van verlegenheid, en wanneer is het angst?"

Herkennen niet eenvoudig
Bij ‘gewone’ verlegenheid kijken kinderen vaak nog de kat uit de boom en ontdooien ze op termijn wel. Maar bij selectief mutisme raken ze geblokkeerd en kunnen ze dat zelf niet meer veranderen. Kinderen gaan dan sociale situaties voortdurend uit de weg en kunnen worden overspoeld door angst. Het functioneren wordt ernstig belemmerd.

Gedragstherapeutisch medewerker Jori Spiegelenberg: “Selectief mutisme vraagt om een sensitieve houding van de omgeving zoals de peuterspeelzaal en school. Vaak is er onbedoeld druk op het spreken, maar dat werkt averechts.”

Behandeling: samenwerking essentieel
Bij de behandeling van selectief mutisme wordt cognitieve gedragstherapie ingezet. De behandeling is op maat en vindt plaats op locatie, thuis en op school. Er wordt gewerkt met goed onderzochte behandelprogramma’s zoals ‘Spreekt voor zich’(www.spreektvoorzich.nl),‘, ‘Praten op school, een kwestie van doen’(Wippo & Güldner, 2003) en de oudermethode ‘Space’(Eli R. Lobowitz, 2021). Het doel is dat het kind meer dapper gedrag laat zien en oefent met durven spreken. Voor ouders, verzorgers en leerkrachten is het van belang dat zij zich meer capabel voelen in de omgang met de angst van het kind.

Samenwerking met alle betrokkenen bij het kind is essentieel om de behandeling te doen slagen. Er wordt nauw opgetrokken met de ouders, leerkracht en andere professioneel betrokkenen zoals een logopedist. Er zijn verschillende disciplines betrokken zoals gedragstherapeuten of gedragstherapeutisch medewerkers. Ook is een IMH specialist en klinisch psycholoog aan het team verbonden. In sommige situaties is betrokkenheid van de kinder- en jeugdpsychiater gewenst, bijvoorbeeld als er medicatie bij forse angstklachten wordt voorgeschreven.

GZ-psycholoog Anne de Jongh: “Kinderen met selectief mutisme zijn geneigd om de werelden te scheiden; op school zijn ze teruggetrokken, waar ze thuis juist wel veel praten. Het mooie van ons werk is dat we die werelden weer met elkaar willen verbinden.”

Behandeling heeft zin maar vraagt tijd; vaak worden kleine stapjes gezet. Het is niet een kwestie van weken maar eerder van maanden en soms wel jaren. Bij het merendeel van de kinderen wordt verbetering gezien waarbij de klachten sterk verminderen of zich niet meer voordoen.

Behandelmogelijkheden Karakter
Behandeling voor selectief mutisme wordt gegeven bij Karakter vanuit de locaties Ede en Apeldoorn. Aanmelden kan via aanmeldbureau.gld@karakter.com

Meer informatie: Selectief mutisme - Karakter